Het onderzoek

Algemene informatie

Dit onderzoek wordt gedaan door het Radboudumc Centrum voor Mindfulness. Voor dit onderzoek worden 220 deelnemers vanuit verschillende ziekenhuizen en andere zorginstellingen geworven. De medisch-ethische toetsingscommissie van het Radboudumc heeft dit onderzoek goedgekeurd. Algemene informatie over de toetsing van onderzoek vindt u op de website van de Rijksoverheid.

Doel van het onderzoek

Mindfulness kan klachten van angst, spanning, slaap- en somberheid verminderen of voorkomen. Doel van dit onderzoek is om over een periode van 7 maanden inzicht krijgen in het effect van de twee verschillende aanbiedingsvormen van mindfulness:
[1] een interactieve training via live videoverbinding
[2] een training die u zelfstandig uitvoert met behulp van o.a. mindfulness oefeningen gegeven door ervaren trainers beschikbaar op YouTube. Ook willen we zien of er sprake is van een effect op veerkracht en welbevinden. Hiermee hopen wij bij te dragen aan het welzijn van medewerkers en de kennis om medewerkers zo optimaal mogelijk te kunnen ondersteunen in dit soort acute situaties.

Achtergrond van het onderzoek

De huidige crisis rond het SARS-CoV-2 virus heeft gemaakt dat veel medewerkers in de zorg plotseling van werkplek zijn veranderd en in een nieuw en onbekend teamverband te maken hebben gekregen met hele zieke patiënten. Deze periode waarin medewerkers zich maximaal inzetten of ingezet hebben om bij te dragen aan het opvangen van de patiëntenzorg heeft waarschijnlijk veel van hen gevraagd op het gebied van werk en/of privé. Het is een belangrijke maar vaak ook stressvolle periode waarin naast het uitvoeren (en eventueel verder ontwikkelen) van praktische vaardigheden medewerkers ook geconfronteerd wordt met gebeurtenissen die stress, angst of onmacht kunnen geven. We kunnen ons voorstellen dat dit invloed heeft op het persoonlijk functioneren. De zorg voor patiënten zal in deze periode vaak voorop staan, waardoor de zorg voor medewerkers zelf naar achter schuift. Uit andere landen waar COVID-19 eerder toesloeg weten we dat bij 40-70% van de medewerkers die bijdroegen aan de zorg voor COVID-19 patiënten klachten van angst, stress, somberheid of slecht slapen optraden. Het is niet bekend hoeveel mensen daar op langere termijn last van houden en wat er precies gedaan kan worden om deze nadelige effecten te verminderen. Het lijkt hierbij van belang om vaardigheden aan te leren en te gebruiken om — op een voor de medewerker goede manier — met stress, angst of onmacht om te kunnen gaan.

Mindfulness is een effectieve manier om stress te verminderen, maar ook om iemands flexibiliteit en aanpassingsvermogen te vergroten. Eerder onderzoek naar mindfulness bij co-assistenten, artsassistenten, huisartsen en medisch specialisten liet zien dat mindfulness stress en burnoutklachten verminderde en het welzijn verbeterde. Daarnaast gaven zij aan dat ze meer aandacht konden hebben voor de patiënt, waardoor ze effectiever konden werken.

Wat meedoen inhoudt

Als u meedoet, duurt het gehele onderzoek 7 maanden voor u.
• Na uw aanmelding wordt u gebeld en wordt aanvullende informatie over het onderzoek met u besproken en worden uw vragen beantwoord. U wordt gevraagd schriftelijke toestemming te geven.
• Wanneer u toestemming geeft om mee te doen aan het onderzoek zal u voor de start van de mindfulness interventie een uitnodiging krijgen om online een vragenlijst in te vullen. Het invullen duurt ongeveer 20-30 minuten.
• Om de effecten van de twee aanbiedingsvormen van mindfulnesstraining goed te kunnen onderzoeken is het nodig om deelnemers die de zelf-hulp variant volgen te vergelijken met deelnemers die de interactieve MBSR training zullen volgen. Welke aanbiedingsvorm u krijgt
wordt door middel van loting bepaald.
• Gedurende de 7 maanden zal u na de start van de interventie nog op 4 andere momenten (na 2 weken en na 1, 4 en 7 maand(en)) een uitnodiging krijgen om vragenlijsten te beantwoorden. Aan het eind van het onderzoek wordt een interview afgenomen, dat kan naar
keuze telefonisch of face-to-face (mocht de situatie dat dan toelaten).
De interactieve MBSR training bestaat uit acht bijeenkomsten in een periode van 4 weken. In de bijeenkomsten oefent u met verschillende meditatietechnieken zoals de lichaamsscan, zitmeditatie, loopmeditatie en yoga. Er is gelegenheid met elkaar van gedachten te wisselen over persoonlijke ervaringen met de oefeningen. Een belangrijk onderdeel van de training is ‘huiswerk’. De meditatie- en yogaoefeningen kunt u thuis voortzetten met behulp van geluidsbestanden. In een werkboek staan verschillende oefeningen beschreven voor het toepassen van aandacht in het dagelijks leven. Ervaring leert dat thuis oefenen van belang is voor de effectiviteit van de training. Dit vraagt ongeveer
30-45 minuten per dag.
Bij de zelf-hulp variant krijgt u ook toegang tot informatie over mindfulness en dagelijkse mindfulness/compassie-oefeningen (duur 30 minuten) via YouTube. ‘Huiswerk’ is niet noodzakelijk, maar mag natuurlijk wel. Als u wilt, kunt u na het onderzoek alsnog een volledige MBSR training wil volgen.
Bij beide aanbiedingsvormen kunt u naast de mindfulness ook gebruik maken van de andere ondersteuningsvormen (bijv. boodschappen- en maaltijdservice, buddy-, team en peer-support) die het ziekenhuis waar u werkzaam bent biedt.

Wat wordt er van u verwacht

Om het onderzoek goed te laten verlopen, is het belangrijk dat u 4 weken probeert de aangeboden interventie zo goed mogelijk te volgen. We vragen u ook om bij te houden hoe vaak u oefent. Voor het onderzoek is het belangrijk dat u de online vragenlijsten binnen 1 week na de uitnodiging invult en meedoet aan het (telefonische) interview aan het einde van het onderzoek.

Mogelijke bijwerkingen of nadelige effecten

Er zijn geen bijwerkingen of nadelige effecten te verwachten van de mindfulness interventies.

Mogelijke voor- en nadelen

Het is belangrijk dat u de mogelijke voor- en nadelen goed afweegt voordat u besluit mee te doen. Het voordeel van deelname aan de mindfulness-trainingen is dat u de interventies gratis kan volgen. Daarnaast leert u tijdens de training vaardigheden die u mogelijk zowel op persoonlijk als op professioneel gebied kunt gebruiken. Een nadeel kan zijn dat het invullen van de vragenlijsten (20-30 minuten per keer) en het volgen van de interventie tijd en inspanning vraagt (4 weken: dagelijks 30 minuten of 2x/week 90 minuten). Bij de interactieve MBSR-training, wordt er naast de bijeenkomsten zelf van u gevraagd om dagelijks 30 minuten te oefenen.

Als u niet wilt meedoen of wilt stoppen met het onderzoek

U beslist zelf of u meedoet aan het onderzoek. Deelname is vrijwillig. Wij zullen uw leidinggevende niet inlichten of u al dan niet deelneemt. Als u wel meedoet, kunt u zich altijd bedenken en toch stoppen, ook tijdens het onderzoek. U hoeft niet te zeggen waarom u stopt. Wel zou het fijn zijn als u dit direct meldt aan de onderzoeker. De gegevens die tot dat moment zijn verzameld, worden gebruikt voor het onderzoek. Als er nieuwe informatie over het onderzoek is die belangrijk voor u is, laat de onderzoeker dit aan u weten. U wordt dan gevraagd of u blijft meedoen.

Einde van het onderzoek

Uw deelname aan het onderzoek stopt als u na 7 maanden de eindvragenlijst hebt ingevuld en heeft deelgenomen aan het (telefonische) interview. Het is mogelijk dat wij u in de toekomst opnieuw vragen voor onderzoek binnen hetzelfde onderzoeksgebied. Als u niet opnieuw benaderd wilt worden, dan kunt u dit op het toestemmingsformulier aangeven. Het hele onderzoek is afgelopen als alle deelnemers klaar zijn. Na het verwerken van alle gegevens informeert de onderzoeker u per e-mail over de belangrijkste uitkomsten van het onderzoek. Dit gebeurt binnen 1 jaar na uw deelname.

Gebruik en bewaren van uw gegevens

Voor dit onderzoek worden uw persoonsgegevens verzameld, gebruikt en bewaard. Het gaat om gegevens zoals uw naam, adres, geboortedatum en om gegevens over uw gezondheid. Het verzamelen, gebruiken en bewaren van uw gegevens is nodig om de vragen die in dit onderzoek
worden gesteld te kunnen beantwoorden en de resultaten te kunnen publiceren. Wij vragen voor het gebruik van uw gegevens uw toestemming.
Vertrouwelijkheid van uw gegevens. Om uw privacy te beschermen krijgen uw gegevens een code. Uw naam en andere gegevens die u
direct kunnen identificeren worden daarbij weggelaten. Alleen met de sleutel van de code zijn gegevens tot u te herleiden. De sleutel van de code blijft veilig opgeborgen in de onderzoeksinstelling. De gegevens die voor het onderzoek worden gebruikt bevatten alleen de code, maar niet uw naam of andere gegevens waarmee u kunt worden geïdentificeerd. Ook in rapporten en publicaties over het onderzoek zijn de gegevens niet tot u te herleiden.

Toegang tot uw gegevens voor controle

Sommige personen kunnen op de onderzoekslocatie toegang krijgen tot al uw gegevens. Ook tot de gegevens zonder code. Dit is nodig om te kunnen controleren of het onderzoek goed en betrouwbaar is uitgevoerd. Personen die ter controle inzage krijgen in uw gegevens zijn een controleur/monitor die voor het Radboudumc werkt OF die door het Radboudumc is ingehuurd, nationale en internationale toezichthoudende autoriteiten, bijvoorbeeld, de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Zij houden uw gegevens geheim. Wij vragen u voor deze inzage toestemming te geven.

Bewaartermijn gegevens

Uw gegevens moeten 15 jaar worden bewaard op de onderzoekslocatie.

Bewaren en gebruik van gegevens voor ander onderzoek

Uw gegevens kunnen na afloop van dit onderzoek ook nog van belang zijn voor ander wetenschappelijk onderzoek op het gebied van stress-reductie. Daarvoor zullen uw gegevens 15 jaar worden bewaard. U kunt op het toestemmingsformulier aangeven of u hier wel of niet mee instemt. Indien u hier niet mee instemt, kunt u gewoon deelnemen aan het huidige onderzoek.

Intrekken toestemming

U kunt uw toestemming voor gebruik van uw persoonsgegevens altijd weer intrekken. Dit geldt voor dit onderzoek en ook voor het bewaren en het gebruik voor het toekomstige onderzoek. De onderzoeksgegevens die zijn verzameld tot het moment dat u uw toestemming intrekt worden nog wel gebruikt in het onderzoek.

Meer informatie over uw rechten bij verwerking van gegevens

Voor algemene informatie over uw rechten bij verwerking van uw persoonsgegevens kunt u de website van de Autoriteit Persoonsgegevens raadplegen. Bij vragen of klachten over de verwerking van uw persoonsgegevens raden we u aan eerst contact op te nemen met de onderzoekers. U kunt ook contact opnemen met de Functionaris voor de Gegevensbescherming van het Radboudumc of de Autoriteit Persoonsgegevens.

Verzekering voor proefpersonen

Voor deelnemers die meedoen aan het onderzoek dat plaatsvindt bij het Radboudumc is op wettelijke gronden een aansprakelijkheidsverzekering afgesloten. Deze verzekering dekt schade als gevolg van het onderzoek. Dit geldt voor schade die naar boven komt tijdens het onderzoek, of binnen vier jaar na het einde van het onderzoek. Voor meer informatie met betrekking tot de verzekering, zie
de bijlage.

Informeren [huisarts en/of behandelend specialist en/of apotheker]

Wij sturen uw huisarts en/of behandelend specialist geen bericht om te laten weten dat u meedoet aan het onderzoek. Dit is omdat dit onderzoek geen implicaties heeft voor uw gezondheid of behandeling.

Geen vergoeding voor meedoen

U wordt niet betaald voor het meedoen aan dit onderzoek. De mindfulness oefeningen/training voor het onderzoek kosten u niets.

Heeft u vragen?

Bij vragen kunt u contact opnemen met de onderzoeker/het onderzoeksteam. Voor onafhankelijk advies over meedoen aan dit onderzoek kunt u terecht bij de onafhankelijke arts Dr. J. Janzing, psychiater Afdeling psychiatrie Radboudumc, 024-8186657. Dr Janzing weet veel over het onderzoek, maar heeft niets te maken met dit onderzoek.
Indien u klachten heeft over het onderzoek, kunt u dit bespreken met de onderzoeker of uw behandelend arts. Wilt u dit liever niet, dan kunt u zich wenden tot de klachtenfunctionaris/klachtencommissie van het Radboudumc.